W Indiach przybywa firm, które oferują samotnym seniorom młodego towarzysza: kogoś, kto pójdzie z nimi do świątyni, posiedzi w szpitalu albo po prostu porozmawia. Kraj starzeje się szybko, a rządowe szacunki wyceniają branżę opieki nad starszymi na około 7 mld dolarów.

Jak to wygląda w praktyce

Państwo Budhiraja z Gurgaonu mają dwie córki, obie mieszkają w Stanach Zjednoczonych. Gdy wybierają się na targ, towarzyszy im 26-letni Roney Raju, magister pracy socjalnej, zatrudniony w jednej z takich firm. Opiekuje się nimi od kilku miesięcy. Kiedy pan Budhiraja, mający ponad 80 lat, trafił do szpitala na operację, Raju pilnował kontaktu z lekarzami i przyjmowania leków, a po godzinach dzwonił zapytać, jak się czują.

Usługa nie ogranicza się do załatwiania spraw. Towarzysze grają z podopiecznymi w karty, chodzą z nimi do kina, do parku czy na lokalne wydarzenia. Firmy zapewniają, że pracownicy przechodzą weryfikację policyjną, a przed samodzielną pracą zwykle towarzyszą doświadczonemu koledze podczas wizyt. Większość z nich ma wykształcenie z psychologii, pracy socjalnej lub hotelarstwa.

Jeden z przedsiębiorców, Gaurav Mittal, pobiera 450 rupii (ok. 5 dolarów) za godzinę przy pakiecie 10 godzin miesięcznie albo 400 rupii przy 25 godzinach. Niewykorzystane godziny przechodzą na kolejny miesiąc, jak w abonamencie telefonicznym. Usługa jest więc skierowana do niewielkiej grupy zamożniejszych rodzin miejskich, bo średni roczny dochód na mieszkańca Indii to około 2750 dolarów.

Skala samotności i starzenia się

Według raportu Funduszu Ludnościowego ONZ (UNFPA) i Międzynarodowego Instytutu Nauk o Ludności osoby po 60. roku życia stanowiły w 2022 roku 10,5 proc. mieszkańców Indii. Do 2050 roku odsetek ma wzrosnąć do 21 proc., co oznacza około 347 milionów seniorów wymagających specjalistycznej opieki. Już w 2046 roku starsi mają liczebnie przewyższyć dzieci.

Wielu z nich jest samotnych. Krajowe badanie z 2022 roku, obejmujące ponad 72 tysiące osób, wykazało, że 20,5 proc. osób w średnim i starszym wieku odczuwa umiarkowaną samotność, a 13,3 proc. – silną. Wśród mieszkających samotnie osób po 60. roku życia na samotność skarży się 37 proc. Według badania zleconego przez Światową Organizację Zdrowia w 2025 roku samotność dotyka co szóstej osoby na świecie i wiąże się z około 871 tysiącami zgonów rocznie.

Santosh Abraham, szef startupu z Bengaluru, mówi, że najczęstsza prośba seniorów to ta, której nikt nie wypowiada na głos. Zdarza się, że starsza osoba zgłasza złe samopoczucie, opiekun przyjeżdża, nic nie znajduje, a potem zostaje poproszony o godzinną rozmowę.

Granice usługi i pytania o rodzinę

Branża podkreśla, że towarzysz nie zastępuje lekarza ani terapeuty. Prashanth Reddy, założyciel firmy z Hajdarabadu, zwraca uwagę na konieczność pilnowania granic, a Abraham uczy kandydatów jednej zasady: mniej mówić, więcej słuchać. Więzi bywają jednak silne. Jeden z towarzyszy opowiadał, że podopieczny przedstawiał go jako „syna zesłanego przez Boga”, a po jego śmierci rodzina poprosiła go o udział w obrzędach pogrzebowych.

Dzieci seniorów mieszkające za granicą doceniają przede wszystkim brak skrępowania. „Gdy płacisz za usługę, nie musisz czuć, że prosisz kogoś o przysługę” – powiedział Vinnay K, pracownik branży IT w USA, który od pięciu lat zatrudnia towarzyszkę dla matki. Badaczka Shilpa Bandyopadhyay z Jindal Institute of Behavioural Sciences przestrzega przed uznawaniem tego za dowód porażki rodziny. Jej zdaniem ważniejsze od tego, kto mieszka ze starszą osobą, jest to, czy czuje się ona widziana, wysłuchana i bezpieczna.

Co to oznacza dla polskiego czytelnika

Indie i Polska różnią się pod wieloma względami, ale problem jest podobny: starzejące się społeczeństwo, dorosłe dzieci mieszkające daleko lub za granicą i seniorzy, którzy potrzebują nie tylko pomocy w codziennych czynnościach, lecz także kontaktu z drugim człowiekiem. W Polsce podobną rolę pełnią m.in. usługi opiekuńcze, wolontariat senioralny, kluby seniora czy telefoniczne linie wsparcia, choć dostępność takich form różni się w zależności od miejsca zamieszkania.

Indyjski przykład pokazuje, że towarzystwo bywa traktowane jako osobna, realna potrzeba, a nie dodatek do opieki medycznej. Zanim zdecyduje się na płatną pomoc, warto sprawdzić zakres usług i referencje, a także to, czy rozmowa z bliskimi lub sąsiadami nie mogłaby uzupełnić profesjonalnego wsparcia. Nie ma dowodów z tego artykułu, by podobny model działał w Polsce na dużą skalę.

Źródło: Al Jazeera – „Rent-a-grandchild: Businesses offering companions to elderly grow in India”